موارد مصرف رنگ تارترازین

رنگ تارترازین به طور گسترده در صنایع غذایی برای رنگ‌دهی به محصولاتی مانند نوشیدنی‌ ها، آبنبات، بستنی، ژله، مارمالاد، پاستیل، غلات صبحانه، چیپس، ترشیجات، سس‌ ها و پنیرهای فرآوری شده استفاده می‌شود.

همچنین در صنعت داروسازی برای رنگ کردن قرص‌ ها، کپسول‌ ها و شربت‌ ها به منظور شناسایی و تفکیک داروها کاربرد دارد. در صنعت آرایشی و بهداشتی در تولید شامپوها، لوسیون‌ ها، صابون‌ ها و محصولات مراقبت شخصی استفاده می‌شود.

در صنعت نساجی برای رنگرزی الیاف و در صنایع تحقیقاتی برای مطالعه اثرات رنگ‌ ها بر سیستم‌ های بیولوژیکی کاربرد دارد.

در صنایع غیرخوراکی نیز در جوهرهای چاپ و مواد شوینده استفاده می‌شود. حداکثر میزان مصرف مجاز آن در محصولات غذایی 0.5 گرم بر کیلوگرم (500 میلی‌گرم بر کیلوگرم) است. همچنین به شکل “لیک” (Aluminum Lake) برای رنگ کردن محصولات حاوی چربی و روغن نیز استفاده می‌شود.

موارد مصرف خانگی رنگ زرد زعفرانی تارترازین

در مصارف خانگی، رنگ تارترازین عمدتاً از طریق محصولات آماده خریداری شده مانند نوشابه‌ های زرد، آبنبات‌ های لیمویی، بستنی، ژله‌ های زرد، پاستیل‌ ها و سوپ‌ های پودری مصرف می‌شود. برخی افراد در شیرینی‌ پزی خانگی از پودر ژله زرد یا آبنبات‌ های رنگی برای رنگ کردن خامه، مارزیپان و خمیر کیک استفاده می‌کنند.

همچنین در تهیه کیک‌ های تولد با خامه رنگی، ماکارون‌ های زرد و دسرهای ویژه کاربرد دارد. در تهیه شربت‌ های خانگی و اسموتی‌ ها برای مهمانی‌ های کودکان نیز از محصولات حاوی این رنگ استفاده می‌شود. مصرف مستقیم پودر تارترازین در خانه رایج نیست و معمولاً از طریق محصولات فرآوری شده وارد رژیم غذایی می‌شود.

ترکیبات اصلی و توضیح فیزیکی رنگ تارترازین

ترکیبات اصلی: تارترازین با کد E102، نام شیمیایی تری سدیم 5-هیدروکسی-1-(4-سولفوناتوفنیل)-4-(4-سولفوناتوفنیل‌دیازنیل)-1H-پیرازول-3-کربوکسیلات است . فرمول مولکولی آن C16H9N4Na3O9S2 و وزن مولکولی 534.36 گرم بر مول می‌باشد . این ماده یک رنگ آزو (azo dye) است که از سنتز شیمیایی تولید می‌شود و به خانواده FD&C Yellow No. 5 معروف است . خلوص ماده رنگی اصلی باید حداقل 85 درصد باشد و ناخالصی‌ های آن شامل کلرید سدیم و سولفات سدیم است.

توضیح فیزیکی: تارترازین به صورت پودر کریستالی زرد تا زرد-نارنجی عرضه می‌شود . حلالیت آن در آب عالی است (260 گرم در لیتر در دمای 30 درجه سانتی‌گراد) و محلول زرد لیمویی شفافی ایجاد می‌کند. در الکل کم حل می‌شود و در روغن نامحلول است.

نقطه ذوب آن حدود 300 درجه سانتی‌گراد است و در دمای بالا تجزیه می‌شود . این ماده رطوبت‌پذیر (هیگروسکوپیک) است و باید در جای خشک نگهداری شود . پایداری آن در محدوده pH 4 تا 8 خوب است و در محیط بسیار اسیدی یا قلیایی ممکن است تغییر رنگ دهد. پودر آن ریز، آزاد جریان و بدون بو است.

سوالات متداول

 آیا E102 سرطان زا است؟

سازمان‌ های نظارتی رسماً آن را سرطان زا معرفی نکرده‌اند. مطالعات در این زمینه متناقض است. EFSA و JECFA اعلام کرده‌اند که نگرانی جدی درباره ژنوتوکسیسیتی (آسیب به DNA) در دوزهای معمول وجود ندارد . با این حال برخی مطالعات آزمایشگاهی اثرات ژنوتوکسیک در دوزهای بالا نشان داده‌اند.

 آیا این رنگ در ایران و جهان مجاز است؟

در ایران، اتحادیه اروپا، آمریکا و بسیاری از کشورها مجاز است اما با محدودیت. در اتحادیه اروپا محصولات حاوی E102 باید برچسب هشدار داشته باشند . در آمریکا با نام FD&C Yellow No. 5 مجاز است و برچسب هشدار اجباری ندارد . برخی کشورها استفاده از آن را در محصولات کودکان محدود کرده‌اند.

 آیا E102 وگان است؟

بله. تارترازین یک رنگ کاملاً سنتزی است و از منابع حیوانی تهیه نمی‌شود. بنابراین برای گیاه خواران و وگان‌ ها مناسب است.

آیا جایگزین طبیعی برای این رنگ وجود دارد؟

بله. جایگزین‌ های طبیعی شامل زردچوبه (کورکومین)، بتاکاروتن، آناتو، زعفران و پاپریکا هستند.

هشدار مصرف

• در اتحادیه اروپا، محصولات حاوی تارترازین (E102) باید برچسب هشدار “ممکن است تأثیر نامطلوب بر فعالیت و توجه کودکان داشته باشد” را داشته باشند.

• مطالعات نشان داده که مصرف تارترازین ممکن است باعث واکنش‌های آلرژیک در افراد حساس به آسپرین شود و علائمی مانند کهیر، خارش و تورم ایجاد کند.

• مصرف طولانی مدت یا دوز بالای این رنگ با استرس اکسیداتیو، کاهش آنتی‌اکسیدان‌ های بدن و آسیب احتمالی به کبد و کلیه در مطالعات حیوانی همراه بوده است.

• در صورت تماس پودر رنگ با چشم، فوراً با آب فراوان به مدت 15 دقیقه شستشو دهید. در صورت استنشاق، به هوای تازه منتقل شوید. در صورت بلعیده شدن مقدار صنعتی، به مرکز کنترل سموم مراجعه کنید.

• رنگ را در جای خشک، خنک (دمای زیر 25 درجه سانتی‌گراد) و دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری کنید. درب ظرف را محکم ببندید. دور از دسترس کودکان قرار دهید.